Minska opasnost u BiH i tri decenije nakon rata: Na hiljade lokacija i dalje pod sumnjom
Iako su protekle više od tri decenije od okončanja ratnih sukoba, minska opasnost u BiH i dalje predstavlja izuzetno ozbiljnu prijetnju po bezbjednost stanovništva, s obzirom na to da su pod sumnjom i dalje ogromne površine zemljišta, uz hiljade nerasvijetljenih minskih zapisnika. Nadležne službe nastavljaju proces deminiranja u skladu sa unaprijed utvrđenim prioritetima, dok se stanovništvu stalno upućuje apel da strogo izbjegava sumnjive lokacije i da svaki pronađeni eksplozivni predmet odmah prijavi.
Rezultati dosadašnjeg deminiranja i prepreke na terenu
Od 1996. godine pa sve do kraja januara 2025. godine, u Bosni i Hercegovini je očišćeno i na bezbjedno korišćenje vraćeno ukupno 3.379 kvadratnih kilometara teritorije. U tom periodu pronađeno je i neutralisano više od 76 hiljada protivpješadijskih mina, blizu 9 hiljada protivtenkovskih mina, kao i gotovo 72 hiljade drugih zaostalih eksplozivnih sredstava. Preostala minska polja većinom se nalaze u teško pristupačnim brdskim i planinskim predjelima, a rad na terenu u velikoj mjeri usporavaju nepouzdani zapisi i promjene u prostoru nastale protekom vremena.
Iz Centra za deminiranje BiH navode da se zemlja i dalje ubraja u red onih sa izraženim problemom zaostalih eksplozivnih naprava. U bazi podataka BHMAC-a aktivno je još 8.272 minskih zapisnika, dok je opasnost do sada otklonjena sa 10.587 zapisnika. Iz ove institucije pojašnjavaju da poseban problem pravi loš kvalitet dokumentacije, jer se često ne mogu precizno utvrditi tačne koordinate, raspored niti oblik minskih polja, a dodatnu poteškoću stvara i izmijenjena konfiguracija zemljišta tokom proteklih decenija.
Istorijski razvoj tehnologije i trenutni rad u Republici Srpskoj
Govoreći o posljedicama oružanih sukoba i razvoju tehnika čišćenja terena, istoričar Željko Vujadinović podsjeća kako su se metode mijenjale kroz istoriju. On navodi da je nakon Prvog svjetskog rata uklanjanje mina počivalo na intuiciji, pojedinačnim saznanjima i vizuelnom osmatranju, što je odnosilo brojne živote radnika na terenu, dok se tek nakon Drugog svjetskog rata prešlo na uređaje za detektovanje metala.
U Republici Srpskoj godišnji plan deminiranja usvaja Vlada, a Centar za uklanjanje mina definisao je prioritete po kojima angažovane organizacije postupaju. Značajan dio terena je već mapiran, a građani na raspolaganju imaju i posebnu aplikaciju koja šalje upozorenje kada se nađu u blizini minskog polja. Kada je riječ o eksplozivnim sredstvima koja se nalaze van poznatih minskih polja, nadležnost preuzima Civilna zaštita, koja reaguje na poziv građana ili lokalnih vlasti. Budući da su takva sredstva nakon dugotrajnog ležanja u zemlji postala izuzetno nestabilna, ona se u pravilu uništavaju direktno na lokaciji pronalaska.
Napredak u opštinama i apel građanima
Dragan Kos iz Sektora za deminiranje Republičke uprave civilne zaštite Republike Srpske napominje da je rizik od mogućih eksplozija danas znatno manji u poređenju sa stanjem od prije 20 godina, ali naglašava da je najsigurnije rješenje potpuno uklanjanje svih naprava i precizno lociranje terena, kako bi se površine nakon završenog posla potpuno čiste predale lokalnim zajednicama.
Prema dostupnim podacima, na prostoru Republike Srpske nalazi se još oko 150 hiljada kvadratnih kilometara sumnjivog prostora. Tokom ove godine privedeni su kraju radovi na području Istočnog Drvara, a uskoro se očekuje i da opština Oštra Luka bude u potpunosti oslobođena od mina. Građani koji primijete sumnjive naprave mogu to prijaviti na tri adrese: Ministarstvu unutrašnjih poslova, te Republičkoj i lokalnoj civilnoj zaštiti, prenosi ATV.
